اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرد واشینگتن در حال آمادهسازی بستهای است که آن را «سختترین تحریمهای تاریخ» علیه ایران توصیف کرده است. همزمان دونالد ترامپ هشدار داده کشورهایی که به حفظ روابط اقتصادی با تهران کمک کنند ممکن است با «جنگ اقتصادی و انزوا» از سوی آمریکا روبهرو شوند؛ هشداری که بیش از همه چین، بزرگترین خریدار نفت ایران، را در کانون توجه قرار داده است.
دولت آمریکا آماده است مرحله تازهای از فشار اقتصادی بر ایران را آغاز کند. وزیر خزانهداری آمریکا گفته مجموعه تحریمهایی که واشینگتن در دست تهیه دارد از نظر شدت و دامنه از اقدامات قبلی فراتر خواهد رفت و جزئیات بیشتری از آنها قرار است در روزهای آینده اعلام شود.
بسنت تأکید کرده است دولت ترامپ در کنار فشارهای نظامی و محدودیتهای موجود، قصد دارد ابزار اقتصادی را به محور اصلی سیاست خود برای افزایش فشار بر تهران تبدیل کند. به گفته او، هدف واشینگتن محدودتر کردن دسترسی ایران به درآمد، تجارت خارجی و شبکههای مالی بینالمللی است.
اما فشار تازه تنها ایران را هدف نمیگیرد. ترامپ هشدار داده کشورهایی که برای تهران «راه نجات اقتصادی» فراهم کنند نیز ممکن است با اقدامات تنبیهی آمریکا مواجه شوند. هنوز مشخص نشده این تهدید دقیقاً شامل چه نوع تعرفهها، تحریمهای ثانویه یا محدودیتهای مالی خواهد بود و دولت آمریکا جزئیات کامل سازوکار مورد نظر را منتشر نکرده است.
چین مهمترین کشور در این معادله است. بر اساس گزارش رویترز، بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران به چین میرود. دادههای مربوط به سال ۲۰۲۵ نیز نشان میدهد چین حدود ۱.۳۸ میلیون بشکه نفت ایران در روز وارد کرده بود و شبکهای از شرکتها، پالایشگاهها و سازوکارهای پرداخت برای ادامه این تجارت با وجود تحریمهای آمریکا شکل گرفته است.
واشینگتن پیشتر نیز شرکتها و شبکههای مستقر در چین و هنگکنگ را به دلیل ارتباط با فروش نفت یا تأمین تجهیزات برای ایران هدف تحریم قرار داده است. وزارت خزانهداری آمریکا در ماههای اخیر چند مرحله تحریم علیه شبکههای حملونقل، نفتی و تأمین تجهیزات مرتبط با ایران اعمال کرده بود و اقدامات تازه قرار است این فشار را گستردهتر کند.
با این حال، اعمال فشار مستقیم بر خریداران چینی نفت ایران میتواند روابط واشینگتن و پکن را نیز پیچیدهتر کند. چین سیاست تحریمهای یکجانبه آمریکا را بارها رد کرده و خواهان حل بحران ایران از مسیر دیپلماتیک شده است. بسنت نیز در عین هشدار درباره پیامدهای اقتصادی، به وجود گفتوگوهای خصوصی با چین درباره ایران اشاره کرده است.
ایران نیز برنامه تحریمی تازه آمریکا را محکوم کرده است. مقامهای ایرانی سیاست فشار اقتصادی واشینگتن را «تروریسم اقتصادی» توصیف کرده و استدلال کردهاند که آثار تحریمها مستقیماً بر زندگی شهروندان عادی وارد میشود. تهران در عین حال تأکید دارد که تهدیدهای تازه آمریکا باعث عقبنشینی آن از مواضعش نخواهد شد.
تهدیدهای تازه آمریکا بلافاصله در بازار انرژی نیز بازتاب پیدا کرد. نگرانی از دشوارتر شدن صادرات نفت ایران و ادامه اختلال در تنگه هرمز، قیمت نفت را روز پنجشنبه بیش از دو درصد افزایش داد؛ برنت در ۹۳ دلار و ۷۸ سنت و WTI در ۸۷ دلار و ۸۳ سنت بسته شدند که بالاترین قیمت پایانی آنها از ۲۴ ژوئیه بود.
در کنار چین، کشورهای دیگری مانند ترکیه، عراق، عمان، پاکستان و شماری از همسایگان ایران نیز روابط اقتصادی قابلتوجهی با تهران دارند. اگر واشینگتن تهدید خود علیه شرکای تجاری ایران را به تحریمهای ثانویه گسترده تبدیل کند، دامنه این سیاست میتواند فراتر از صادرات نفت رفته و تجارت منطقهای ایران را نیز تحت فشار قرار دهد.
اکنون مهمترین مسئله، جزئیات بستهای است که وزارت خزانهداری آمریکا وعده داده است. تا زمان اعلام رسمی فهرست تحریمها، مشخص نیست عبارت «سختترین تحریمهای تاریخ» دقیقاً به چه اقدامات تازهای اشاره دارد و کدام کشورها، بانکها، شرکتها یا بخشهای اقتصادی هدف قرار خواهند گرفت.