پس از کشته شدن علی خامنهای در نخستین ساعات حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، نشانههای افزایش شکاف و اختلاف در ساختار قدرت جمهوری اسلامی بیش از پیش آشکار شده است. گزارشهای منتشرشده حاکی از آن است که وضعیت جسمی مجتبی خامنهای، که به عنوان جانشین رهبر پیشین معرفی شده، و ناتوانی او در مدیریت مستقیم امور حکومتی باعث بروز بحثهای جدی در میان روحانیان و مقامهای ارشد جمهوری اسلامی درباره نحوه اداره کشور شده است.
بر اساس اطلاعاتی که منابع مطلع در اختیار رسانهها قرار دادهاند، مجتبی خامنهای پس از حملات اخیر دچار جراحت شده و همین مسئله موجب شده ارتباط او با مقامهای سیاسی، نظامی و امنیتی به شکل منظم برقرار نباشد. از زمان اعلام رسمی جانشینی او، هیچ تصویر یا ویدیوی تازهای از حضور وی در انظار عمومی منتشر نشده و تنها یک پیام کتبی از سوی او منتشر شده است. همین موضوع باعث افزایش گمانهزنیها درباره وضعیت جسمی و توان مدیریتی او در میان ناظران سیاسی و حتی برخی چهرههای داخل ساختار قدرت شده است.
در این میان برخی روحانیان بانفوذ جمهوری اسلامی با اشاره به شرایط فعلی، نسبت به تضعیف جایگاه رهبری هشدار دادهاند. از جمله نامهایی که در این بحثها مطرح شده، علیاصغر حجازی، قائممقام دفتر علی خامنهای، و علیرضا اعرافی، از فقهای شورای نگهبان، هستند که بنا بر گزارشها نسبت به وضعیت موجود انتقادهایی مطرح کردهاند. گفته میشود این چهرهها معتقدند ادامه شرایط کنونی میتواند باعث افزایش بیش از حد نفوذ فرماندهان سپاه پاسداران در روند تصمیمگیریهای کلان کشور شود.
همزمان با تشدید جنگ و شرایط بحرانی، نقش سپاه پاسداران در مدیریت امنیتی و نظامی کشور افزایش یافته و بسیاری از تصمیمهای مهم در حوزه سیاست خارجی و امنیت ملی با محوریت فرماندهان سپاه اتخاذ میشود. این مسئله به گفته برخی منابع، موجب نگرانی بخشی از روحانیان حاکم شده که معتقدند تمرکز بیش از حد قدرت در دست فرماندهان نظامی میتواند توازن سنتی قدرت میان روحانیت و نهادهای امنیتی را بر هم بزند.
در چنین فضایی، برخی از چهرههای نزدیک به ساختار روحانیت حاکم به دنبال بازگرداندن اختیارات رهبری به «شورای موقت رهبری» هستند؛ شورایی که بلافاصله پس از کشته شدن علی خامنهای تشکیل شده بود. این شورا متشکل از مسعود پزشکیان، رئیس دولت، غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضاییه، و علیرضا اعرافی بود و وظیفه اداره موقت کشور را بر عهده داشت. با معرفی مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جدید، اعلام شد که فعالیت این شورا پایان یافته است، اما اکنون برخی محافل حکومتی در حال بررسی امکان بازگرداندن اختیارات رهبری به این سازوکار موقت هستند.
از سوی دیگر، گزارشهایی نیز درباره سرنوشت علیاصغر حجازی منتشر شده است. پیشتر برخی رسانههای اسرائیلی مدعی شده بودند که او در جریان حملات اسرائیل کشته شده، اما منابع مطلع این خبر را رد کرده و تأکید کردهاند که حجازی زنده است. با وجود این، ابهامها درباره وضعیت بسیاری از مقامهای امنیتی جمهوری اسلامی همچنان ادامه دارد.
همزمان با این تحولات، مقامهای آمریکایی و اسرائیلی نیز به موضوع وضعیت جسمی مجتبی خامنهای اشاره کردهاند. پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، در یک نشست خبری اعلام کرد که رهبر جدید جمهوری اسلامی در جریان حملات اخیر زخمی شده است. همچنین بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در اظهاراتی گفت که مجتبی خامنهای حتی قادر نیست در برابر مردم ظاهر شود و او را «عروسک سپاه پاسداران» توصیف کرد.
در شرایطی که هنوز اطلاعات دقیقی درباره وضعیت جسمی مجتبی خامنهای منتشر نشده، بسیاری از تحلیلگران معتقدند خلأ قدرتی که پس از کشته شدن علی خامنهای در ساختار جمهوری اسلامی ایجاد شده، همچنان به طور کامل پر نشده است. اختلاف نظر میان روحانیان و فرماندهان سپاه، ابهام درباره توانایی رهبری مجتبی خامنهای و ادامه جنگ و فشارهای خارجی، همگی عواملی هستند که میتوانند آینده ساختار قدرت در جمهوری اسلامی را با تحولات مهمی روبهرو کنند.
در حال حاضر به نظر میرسد رقابت پنهان میان جناحهای مختلف قدرت در تهران وارد مرحله تازهای شده و نحوه مدیریت این بحران میتواند مسیر تحولات سیاسی ایران در ماههای آینده را تعیین کند.