رحیم نادعلی، معاون فرهنگی سپاه پاسداران تهران، در گفتوگویی که از صداوسیمای جمهوری اسلامی پخش شد، بهطور رسمی تأیید کرد که از کودکان و نوجوانان در ایستهای بازرسی خیابانی استفاده میشود؛ موضوعی که بهسرعت واکنشهای گستردهای را در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی به دنبال داشته است.
نادعلی در این اظهارات اعلام کرد که برخی از این نیروها از میان نوجوانان کمسنوسال، حتی در حدود ۱۲ سال، انتخاب شدهاند و در برخی موارد بهصورت مسلح در ایستهای بازرسی حضور دارند. او این اقدام را در چارچوب «مشارکت مردمی» و «حضور نسل جوان در عرصههای امنیتی و اجتماعی» توصیف کرد، اما جزئیات دقیقی درباره نحوه جذب، آموزش یا نظارت بر این افراد ارائه نداد.
بر اساس گزارشها، این ایستهای بازرسی در برخی مناطق شهری، بهویژه در شرایط حساس امنیتی یا ناآرامیهای داخلی، با هدف کنترل تردد، شناسایی افراد مشکوک و افزایش نظارت میدانی برپا میشوند. اکنون تأیید حضور کودکان در چنین فضاهایی، نگرانیها درباره امنیت و سلامت این افراد را افزایش داده است.
کارشناسان و فعالان حقوق کودک هشدار میدهند که قرار دادن کودکان در موقعیتهای شبهنظامی یا امنیتی، آنها را در معرض خطرات جدی قرار میدهد؛ از جمله آسیبهای جسمی در صورت وقوع درگیری، و همچنین پیامدهای روانی بلندمدت ناشی از مواجهه با خشونت یا فضای امنیتی. بهعلاوه، استفاده از سلاح توسط افراد زیر سن قانونی میتواند تبعات حقوقی و اخلاقی سنگینی به همراه داشته باشد.
در سطح بینالمللی، بهکارگیری کودکان در فعالیتهای نظامی یا شبهنظامی بر اساس کنوانسیونهای مختلف، از جمله «کنوانسیون حقوق کودک» و پروتکلهای الحاقی آن، بهشدت محدود یا ممنوع شده است. سازمانهای بینالمللی بارها تأکید کردهاند که حتی استفاده غیرمستقیم از کودکان در چنین فعالیتهایی نیز نقض حقوق اساسی آنها محسوب میشود.
با این حال، مقامهای رسمی جمهوری اسلامی تاکنون توضیح شفافی درباره ابعاد دقیق این موضوع، تعداد افراد درگیر، یا چارچوب قانونی این اقدام ارائه نکردهاند. مشخص نیست این نوجوانان بهصورت داوطلبانه جذب شدهاند یا تحت برنامههای سازمانیافته، و همچنین معلوم نیست چه نهاد یا ساختاری مسئول آموزش و نظارت بر عملکرد آنهاست.
انتشار این اظهارات در شرایطی صورت میگیرد که فضای امنیتی در برخی نقاط کشور همچنان ملتهب گزارش میشود و حضور نیروهای مختلف در خیابانها افزایش یافته است. تحلیلگران معتقدند که چنین اقداماتی میتواند پیامدهای اجتماعی گستردهتری نیز داشته باشد، از جمله عادیسازی حضور کودکان در فعالیتهای امنیتی و تغییر نگاه جامعه به نقش و جایگاه آنها.
در مجموع، تأیید رسمی استفاده از کودکان و نوجوانان در ایستهای بازرسی، به یکی از موضوعات بحثبرانگیز روز تبدیل شده و انتظار میرود در روزهای آینده واکنشهای بیشتری از سوی نهادهای داخلی و بینالمللی به همراه داشته باشد.