مراسم چهلم جاویدنامان در شهرستان ممسنی با حضور گسترده مردم برگزار شد و تصاویر منتشرشده از این آیین، بهسرعت در فضای مجازی بازتاب پیدا کرد. حضور پرشمار شهروندان در آرامستانها، روشن کردن شمعها و سر دادن شعارهای همبستگی، بار دیگر نشان داد که حافظه جمعی جامعه نسبت به جانباختگان اعتراضات اخیر همچنان زنده و فعال است.
این مراسم که در فضایی احساسی و در عین حال نمادین برگزار شد، فراتر از یک آیین سوگواری صرف، به صحنهای برای بازتولید مطالبهگری مدنی تبدیل شد. بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی، تصاویر ممسنی را نشانهای از استمرار همبستگی اجتماعی در شهرهای مختلف ایران توصیف کردند؛ همبستگیای که در قالب مراسم چهلم، به شکلی مسالمتآمیز اما معنادار بروز مییابد.
در پی این رویداد، شاهزاده رضا پهلوی با انتشار پیامی از مردم ممسنی تقدیر کرد و نوشت: «با هم ایران را پس خواهیم گرفت.» این پیام با واکنشهای گستردهای در میان مخاطبان مواجه شد و از سوی برخی ناظران بهعنوان حمایت سیاسی از حرکتهای مردمی ارزیابی شد.
برگزاری مراسم چهلم در ماههای اخیر به یکی از مهمترین بسترهای تداوم کنش اجتماعی تبدیل شده است. در شرایطی که امکان برگزاری تجمعات رسمی محدود است، این آیینها کارکردی دوگانه یافتهاند: از یک سو سوگواری و ادای احترام، و از سوی دیگر بازتاب مطالبات سیاسی و اجتماعی.
تحلیلگران بر این باورند که تکرار این مراسم در شهرهای مختلف، نوعی «پیوستگی اعتراضی» ایجاد میکند؛ پیوستگیای که مانع از فراموشی رویدادها میشود و روایت رسمی را به چالش میکشد. از منظر جامعهشناختی، چنین آیینهایی به تقویت سرمایه اجتماعی میان گروههای مختلف کمک میکند و احساس تعلق به یک تجربه مشترک را افزایش میدهد.
پیام چهرههای سیاسی خارج از کشور نیز در این میان، میتواند به بُعد رسانهای و نمادین این رویدادها بیفزاید؛ هرچند تعیینکننده نهایی در تحولات اجتماعی، همچنان کنش و اراده شهروندان در داخل کشور است.
در مجموع، مراسم چهلم ممسنی را میتوان نمونهای از تداوم حضور مدنی و بازنمایی حافظه جمعی در قالب آیینهای سنتی دانست؛ آیینهایی که در بستر تحولات اخیر، معنایی فراتر از سوگواری یافتهاند و به بستری برای همبستگی و بیان خواستههای اجتماعی تبدیل شدهاند.