در پی افزایش تنشها در خاورمیانه و تهدیدهای مطرحشده از سوی رهبری جدید جمهوری اسلامی درباره احتمال مسدود شدن تنگه هرمز، بازار جهانی انرژی وارد مرحلهای از نگرانی و نوسان شده است؛ وضعیتی که آمریکا و متحدانش تلاش میکنند با اقداماتی اضطراری از گسترش بحران جلوگیری کنند.
مقامهای آمریکایی اعلام کردهاند که برای جلوگیری از شوک شدید در بازار انرژی، واشینگتن یک معافیت ۳۰ روزه برای خرید نفت روسیه در دریا صادر کرده است. هدف از این تصمیم، کاهش فشار بر بازار جهانی نفت و جلوگیری از افزایش ناگهانی قیمتها عنوان شده است. یکی از مقامهای آمریکایی این اقدام را «گامی قاطع برای تقویت ثبات در بازار انرژی» توصیف کرد و افزود این معافیت تنها شامل نفت در حال ترانزیت میشود و از نظر اقتصادی سود قابل توجهی برای مسکو ایجاد نخواهد کرد.
با این حال، بسیاری از تحلیلگران معتقدند این تصمیم در واقع نوعی عقبنشینی تاکتیکی از سیاستهای تحریمی است و ارتباط مستقیمی با تهدیدهای جمهوری اسلامی درباره بستن تنگه هرمز دارد. این آبراه استراتژیک که یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان به شمار میرود، در شرایط عادی شاهد عبور روزانه حدود ۱۳۸ کشتی است، اما گزارشها نشان میدهد که در روزهای اخیر این رقم به کمتر از پنج کشتی کاهش یافته است؛ نشانهای از نگرانی شدید شرکتهای کشتیرانی و نفتکشها از امنیت عبور در این مسیر حیاتی.
همزمان با اقدامات آمریکا، کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی نیز بزرگترین برنامه آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت در تاریخ این سازمان را آغاز کردهاند. در قالب این برنامه، حدود ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری کشورهای عضو وارد بازار جهانی خواهد شد تا از جهش شدید قیمتها جلوگیری شود.
ترکیه نیز به عنوان یکی از اعضای مهم این آژانس در این اقدام هماهنگ مشارکت کرده است. آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، اعلام کرد که آنکارا طی ۹۰ روز آینده حدود ۱۱.۶ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک نفت خود را وارد بازار خواهد کرد. به گفته او، این مقدار معادل حدود ۲.۹ درصد از کل ذخایری است که کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی در این طرح آزادسازی عرضه میکنند. بایراکتار تاکید کرد هدف از این اقدام کمک به ثبات قیمتها و جلوگیری از بیثباتی در بازار جهانی انرژی است.
در عین حال، اظهارات وزیر انرژی ترکیه نشان میدهد آنکارا در حال حاضر نگرانی فوری درباره امنیت انرژی داخلی خود ندارد. او توضیح داد که با گرمتر شدن هوا، مصرف گاز طبیعی در ترکیه کاهش یافته و نیاز این کشور به واردات انرژی از جمله گاز ایران نیز کمتر شده است. به گفته او، در شرایط فعلی اختلالی در تامین انرژی شهروندان ترکیه مشاهده نمیشود.
در سطح اروپا نیز مقامهای اتحادیه اروپا اعلام کردهاند که ذخایر نفتی این اتحادیه همچنان در سطح قابل قبولی قرار دارد و ظرفیت ذخیرهسازی گاز نیز پایدار است. با این حال، بروکسل هشدار داده است که اگر تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته بماند، امنیت عرضه انرژی در اروپا ناگزیر باید مورد بازبینی قرار گیرد؛ موضوعی که میتواند پیامدهای گستردهای برای اقتصادهای اروپایی داشته باشد.
با وجود تلاش آمریکا و متحدانش برای آرام کردن بازار از طریق آزادسازی ذخایر استراتژیک و اعطای معافیتهای موقت، بسیاری از کارشناسان نسبت به تاثیر بلندمدت این اقدامات تردید دارند. عدی ایمسیروویچ، کارشناس امنیت انرژی در دانشگاه آکسفورد، در گفتوگویی با شبکه الجزیره تاکید کرده است که مشکل اصلی بازار انرژی در حال حاضر «نبود چشمانداز مشخص برای پایان درگیریها» است.
به گفته او، تا زمانی که مسیر روشنی برای پایان بحران وجود نداشته باشد و امنیت کشتیرانی در خلیج فارس تضمین نشود، معاملهگران بازار نفت همچنان با نگرانی به تحولات منطقه نگاه خواهند کرد. ایمسیروویچ تاکید کرد وعده واشینگتن برای اسکورت نظامی نفتکشها در خلیج فارس نیز هنوز به طور کامل عملیاتی نشده و همین موضوع باعث شده فعالان بازار نتوانند نشانهای از پایان بحران در افق نزدیک ببینند.
در چنین شرایطی بسیاری از تحلیلگران معتقدند حتی آزادسازی صدها میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری نیز ممکن است نتواند سایه سنگین نااطمینانی را از بازار جهانی انرژی بردارد؛ بهویژه اگر امنیت تردد نفتکشها در خلیج فارس همچنان با تهدید مواجه باشد و احتمال بسته شدن تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین شریانهای انتقال انرژی جهان ادامه پیدا کند.