دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از تشدید فشار اقتصادی علیه جمهوری اسلامی خبر داده و دولت او قرار است جزئیات دور تازهای از تحریمها علیه ایران را اعلام کند. مقامهای آمریکایی این اقدامات را بخشی از کارزار گسترده برای قطع منابع مالی جمهوری اسلامی میدانند؛ در مقابل، تهران این سیاست را محکوم کرده و درباره واکنش خود هشدار داده است.
دولت دونالد ترامپ در حال آمادهسازی دور تازهای از فشارهای اقتصادی علیه جمهوری اسلامی است؛ اقدامی که میتواند محدودیتهای بیشتری را بر صادرات نفت، شبکههای مالی و شرکای تجاری ایران اعمال کند.
ترامپ در روزهای اخیر از اجرای یک عملیات اقتصادی گسترده علیه ایران سخن گفته و هشدار داده است کشورها و شرکتهایی که به تهران برای دور زدن محدودیتهای آمریکا کمک کنند، ممکن است با پیامدهای اقتصادی و تحریمی روبهرو شوند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز اعلام کرده واشینگتن قصد دارد «سختترین تحریمهای تاریخ» علیه ایران را اعمال کند. او گفته است تمرکز بر فشار اقتصادی میتواند نیاز به آغاز یک عملیات نظامی بزرگتر علیه تهران را کاهش دهد.
بسنت قرار است روز دوشنبه در یک نشست خبری جزئیات بیشتری درباره اقدامات جدید آمریکا علیه ایران ارائه کند. بنابراین در حال حاضر بخش مهمی از جزئیات تحریمهای جدید هنوز مشخص نشده است.
هدف آمریکا چیست؟
به گفته مقامهای دولت ترامپ، هدف اصلی این فشارها محدود کردن منابع مالی جمهوری اسلامی و افزایش هزینه ادامه سیاستهای تهران است.
یکی از مهمترین بخشهای این طرح میتواند هدف قرار دادن کشورها، شرکتها و شبکههایی باشد که همچنان به خرید یا انتقال نفت ایران کمک میکنند. چین در این میان اهمیت ویژهای دارد، زیرا یکی از اصلیترین خریداران نفت ایران محسوب میشود.
رویترز گزارش داده است که عرضه نفت ایران به خریداران چینی در روزهای اخیر کاهش یافته و ادامه محدودیتهای حملونقل و احتمال تحریمهای بیشتر، شرایط صادرات نفت ایران را دشوارتر کرده است.
واکنش تهران
مقامهای جمهوری اسلامی تهدیدهای جدید آمریکا را محکوم کردهاند.
وزارت خارجه ایران تحریمهای احتمالی واشینگتن را غیرقانونی و دخالت در امور دیگر کشورها توصیف کرده است. مقامهای ایرانی همچنین هشدار دادهاند که در صورت تشدید فشار اقتصادی، تهران ممکن است واکنش متقابل نشان دهد.
ایران پیشتر نیز اعلام کرده بود که تحریمهای اقتصادی آمریکا را نوعی «تروریسم اقتصادی» میداند و آن را اقدامی علیه مردم ایران و اقتصاد کشور توصیف کرده است.
تنگه هرمز؛ نقطه حساس بحران
همزمان با افزایش فشارهای اقتصادی، وضعیت تردد کشتیها در تنگه هرمز نیز همچنان یکی از مهمترین عوامل نگرانی در بازار جهانی انرژی است.
تنشهای مربوط به عبور نفتکشها از این مسیر باعث شده سطح تردد کشتیها همچنان پایینتر از شرایط عادی باشد. هرگونه تشدید دوباره درگیری یا محدودیت بیشتر در این مسیر میتواند بر عرضه جهانی نفت و قیمت انرژی تأثیر بگذارد.
اهمیت هرمز از آن جهت است که بخش بزرگی از تجارت جهانی نفت از این آبراه عبور میکند و هرگونه اختلال طولانیمدت در آن میتواند پیامدهایی فراتر از ایران و آمریکا داشته باشد.
بازار نفت هم واکنش نشان داد
تهدیدهای جدید واشینگتن در روزهای اخیر روی بازار نفت نیز اثر گذاشته است. قیمت نفت برنت در معاملات روز جمعه به حدود ۹۴ دلار برای هر بشکه رسید و قیمت نفت آمریکا نیز افزایش یافت.
تحلیلگران میگویند نگرانی اصلی بازار، تنها تحریم نفت ایران نیست؛ بلکه احتمال افزایش تنش در خلیج فارس و اختلال بیشتر در مسیرهای حملونقل انرژی نیز بر قیمتها فشار وارد میکند.
آیا آمریکا به دنبال اقدام نظامی جدید است؟
یکی از نکات مهم در اظهارات اخیر مقامهای آمریکایی این است که دولت ترامپ فعلاً تمرکز بیشتری بر فشار اقتصادی گذاشته است.
بسنت گفته است اگر واشینگتن بتواند فشار اقتصادی حداکثری را اعمال کند، احتمال نیاز به آغاز یک عملیات نظامی بزرگ دیگر علیه ایران کاهش خواهد یافت. این اظهارنظر نشان میدهد کاخ سفید در مقطع فعلی تحریم و فشار اقتصادی را یکی از ابزارهای اصلی خود برای افزایش فشار بر تهران میداند.
با این حال، رویترز گزارش داده که روابط دو کشور همچنان در شرایط بسیار پرتنشی قرار دارد و تلاشهای دیپلماتیک برای رسیدن به توافق پایدار نیز متوقف مانده است.
فشار اقتصادی در داخل ایران
همزمان با تهدید تحریمهای تازه، اقتصاد ایران با مشکلاتی از جمله تورم، کاهش صادرات نفت و اختلال در تجارت خارجی مواجه است.
گزارش رویترز از بازار ایران نشان میدهد کسبوکارها و فروشندگان در تهران از افزایش قیمتها، مشکلات ناشی از جنگ و اختلال در تجارت ابراز نگرانی میکنند و بسیاری از آنها نگرانند فشار اقتصادی جدید شرایط را دشوارتر کند.
به این ترتیب، دور جدید فشارهای آمریکا میتواند همزمان سه بخش اصلی اقتصاد ایران را تحت تأثیر قرار دهد: درآمدهای نفتی، دسترسی به شبکه مالی بینالمللی و تجارت خارجی.
تحریمها؛ مرحله بعدی رویارویی تهران و واشینگتن
در شرایط فعلی، مشخص نیست دور جدید تحریمهای آمریکا دقیقاً چه کشورها، شرکتها یا بخشهایی از اقتصاد ایران را هدف قرار خواهد داد. قرار است دولت آمریکا روز دوشنبه جزئیات بیشتری را اعلام کند.
اما پیام واشینگتن روشن است: دولت ترامپ میخواهد فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را افزایش دهد و حتی کشورها و شرکتهایی را که به ادامه تجارت با ایران کمک میکنند، تحت فشار قرار دهد.
در مقابل، تهران ضمن رد این سیاست، درباره واکنش به اقدامات آمریکا هشدار داده است. به همین دلیل، اعلام جزئیات تحریمها در روز دوشنبه میتواند یکی از مهمترین تحولات در روابط ایران و آمریکا در روزهای آینده باشد.