در حالی که فضای دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن بار دیگر وارد مرحلهای حساس شده، مجید رسولی، خبرنگار ایرانی، در گزارشی مدعی شده است که ایران پیشنهادی چندبخشی به ایالات متحده ارائه کرده؛ پیشنهادی که در صورت صحت، میتواند یکی از گستردهترین بستههای امنیتی ـ اقتصادی میان دو کشور طی چهار دهه اخیر باشد.
بر اساس این ادعا، محورهای پیشنهاد شامل موارد زیر است:
-
توقف غنیسازی اورانیوم به مدت سه سال و بازگشت به سطح ۳.۶ درصد پس از آن
-
عدم آزمایش موشکهای جدید در این دوره
-
ترک مخاصمه غیررسمی با اسرائیل
-
واردات ۲۰۰ میلیارد دلار کالا از آمریکا شامل هواپیما و خودرو
-
واگذاری پروژههای نفت و معدن به ارزش ۳۰۰ میلیارد دلار به شرکتهای آمریکایی
تا لحظه انتشار این گزارش، هیچ مقام رسمی در تهران یا واشینگتن این موارد را تأیید یا تکذیب نکرده است.
بازگشت به مدل برجام؟
برجام که در سال ۲۰۱۵ میان ایران و قدرتهای جهانی امضا شد، سطح غنیسازی ۳.۶۷ درصد را بهعنوان سقف تعیین کرده بود. پیشنهاد ادعایی توقف سهساله میتواند نشانهای از یک «تنفس دیپلماتیک» پیش از بازگشت به چارچوبی مشابه آن توافق باشد.
بعد امنیتی: موشک و اسرائیل
موضوع برنامه موشکی ایران همواره یکی از خطوط قرمز واشینگتن و متحدانش بوده است. توقف تست موشکی حتی بهصورت موقت—در صورت تحقق، میتواند نشانهای از تمایل تهران به کاهش تنش منطقهای تلقی شود.
بند مربوط به «ترک مخاصمه غیررسمی با اسرائیل» از منظر ژئوپلیتیک، مهمترین و در عین حال مبهمترین بخش این گزارش است. چنین تغییری، اگر واقعی باشد، معادلات منطقه را به شکل قابل توجهی تحت تأثیر قرار خواهد داد.
معاملهای ۵۰۰ میلیارد دلاری؟
بخش اقتصادی این پیشنهاد حتی چشمگیرتر است:
۲۰۰ میلیارد دلار واردات از آمریکا و ۳۰۰ میلیارد دلار پروژه انرژی و معدن برای شرکتهای آمریکایی.
در صورت صحت، این بسته اقتصادی نهتنها تحریمها را عملاً بیاثر میکند، بلکه روابط اقتصادی دو کشور را به سطحی بیسابقه میرساند.
با این حال، کارشناسان میگویند تحقق چنین ارقامی مستلزم رفع کامل تحریمهای بانکی، بیمهای و انرژی است؛ فرآیندی که خود نیازمند توافق سیاسی جامع خواهد بود.
تحلیل کوتاه
اگر این گزارش صرفاً یک «پیام آزمایشی» از طریق کانالهای غیررسمی باشد، میتواند نشاندهنده درک متقابل دو طرف از هزینههای ادامه تنش باشد. اما اگر چنین بستهای واقعاً روی میز مذاکره قرار گرفته باشد، معنای آن عبور از مرحله مدیریت بحران و ورود به مرحله معامله بزرگ است.
با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده که فاصله میان پیشنهادهای غیررسمی و توافق نهایی، اغلب بسیار طولانی و پرپیچوخم است.