دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفته است پیام جیدی ونس، معاون او، به مقامهای ایرانی درباره کمک به تأمین دارو بوده، نه آغاز دوباره مذاکرات صلح. این اظهارات در حالی مطرح شده که گزارشها از تلاش میانجیگران منطقهای برای ارائه چارچوب تازهای جهت پایان جنگ حکایت دارند؛ تلاشی که تهران دستکم در موضعگیری اولیه خود آن را ناکافی دانسته است.
تحولات دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده در شرایطی ادامه دارد که اختلاف بر سر شرایط پایان جنگ، تحریمها، برنامه هستهای ایران و محدودیتهای دریایی همچنان پابرجاست. دونالد ترامپ روز پنجشنبه ۲۹ اکتبر، در واکنش به گزارشهایی درباره ارسال نامهای از سوی جیدی ونس به مقامهای ایرانی، گفت موضوع این پیام کمک به دسترسی ایران به تجهیزات و اقلام پزشکی بوده است، نه تلاش برای ازسرگیری مذاکرات صلح.
این توضیح پس از انتشار گزارشهایی در رسانههای آمریکایی درباره مکاتبه ونس با محسن رضایی، مقام ارشد شورای عالی امنیت ملی ایران، مطرح شد. بر اساس گزارش رویترز، ترامپ گفت ونس درباره کمکرسانی پزشکی از او نظر خواسته است. خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم نیز گزارش داده که تهران پیام را دریافت کرده، اما هنوز پاسخی نداده است. جزئیات کامل پیام و موضع رسمی همه طرفهای درگیر بهطور مستقل منتشر نشده است.
همزمان، تلاشهای قطر و پاکستان برای میانجیگری ادامه دارد. رویترز پیشتر گزارش داده بود که قطر پیشنویس تازهای را برای پایان دادن به جنگ در اختیار طرف ایرانی گذاشته است. به گفته یک منبع مطلع از مذاکرات، این طرح شامل یک جدول زمانی هفتروزه و اقدامهای مرحلهای برای ایجاد اعتماد میان طرفهاست. با این حال، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته است پیشنهادهای ارائهشده از سوی دوحه از نظر تهران قابل قبول نیست و هنوز نمیتوان آنها را یک پیشنهاد نهایی و پذیرفتنی دانست.
یکی از اختلافهای اصلی این است که واشنگتن خواهان قرار گرفتن پرونده هستهای ایران در مرکز مذاکرات از همان ابتدای روند است، در حالی که تهران بر رفع محدودیتهای اقتصادی و دریایی و تغییر شرایط تحریمها تأکید دارد. اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات، همراه با بیاعتمادی متقابل، مسیر رسیدن به توافق را دشوار کرده است.
پیامدهای جنگ نیز به حوزه دیپلماسی محدود نمانده است. اختلال در کشتیرانی و انتقال انرژی، نگرانی درباره امنیت مسیرهای راهبردی منطقه و خطر گسترش درگیری به کشورهای دیگر، هزینه اقتصادی بحران را افزایش داده است. در چنین شرایطی، حتی تماسهای محدود درباره کمکهای انسانی یا تبادل پیام نیز از منظر سیاسی اهمیت پیدا میکنند؛ اما این تماسها بهتنهایی نشانه آغاز مذاکرات رسمی یا نزدیک بودن توافق نیستند.
در حال حاضر، آنچه میتوان با احتیاط گفت این است که کانالهای ارتباطی و میانجیگری همچنان فعالاند، اما مواضع اعلامشده طرفها نشان نمیدهد که اختلافهای اساسی حل شده باشد. تا زمانی که متن مشخصی از توافق، تأیید رسمی طرفهای اصلی و جدول زمانی مورد قبول آنها منتشر نشود، صحبت از توافق قریبالوقوع زودهنگام خواهد بود.