در حالیکه امیدها به احیای مسیر دیپلماسی بر سر برنامه هستهای تهران کاهش یافته، خبرگزاری رویترز گزارش داده است که واشینگتن و تهران با سرعتی نگرانکننده بهسوی سناریوی تقابل نظامی حرکت میکنند. به گفته منابع دیپلماتیک در خلیج فارس و اروپا، ارزیابی بسیاری از بازیگران منطقهای این است که احتمال درگیری اکنون بیش از احتمال دستیابی به توافق است.
در همین حال ایالات متحده یکی از گستردهترین آرایشهای نظامی خود در خاورمیانه را از زمان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ در حال تکمیل دارد. اعزام ناوهای هواپیمابر، کشتیهای جنگی و جنگندهها به منطقه، پیامی آشکار از افزایش فشار بر تهران تلقی میشود. دونالد ترامپ هشدار داده جمهوری اسلامی باید درباره برنامه هستهای به توافق برسد، در غیر این صورت با «پیامدهای بسیار جدی» روبهرو خواهد شد؛ او حتی ضربالاجلی کوتاه برای پیشرفت در مذاکرات تعیین کرده است. در مقابل، تهران نیز اعلام کرده در صورت هرگونه حمله، پایگاههای آمریکا در منطقه را هدف قرار خواهد داد؛ تهدیدی که به افزایش قیمت نفت و نگرانی بازارهای جهانی انجامیده است.
گفتوگوهای اخیر در ژنو نیز نتوانسته بنبست موجود را بشکند. عباس عراقچی پس از مذاکرات از توافق بر برخی «اصول راهنما» سخن گفت، اما کاخ سفید تأکید کرده فاصله میان دو طرف همچنان قابل توجه است. اختلاف اصلی بر سر توقف کامل غنیسازی در خاک ایران و همچنین برنامه موشکی تهران است؛ موضوعی که جمهوری اسلامی آن را خارج از چارچوب مذاکره میداند.
همزمان، گزارشهایی منتشر شده مبنی بر اینکه اسرائیل نیز خود را برای سناریوهای مختلف آماده میکند. بنیامین نتانیاهو پیشتر تأکید کرده بود اجازه نخواهد داد ایران به توان هستهای نظامی دست یابد. برخی منابع به رویترز گفتهاند در صورت شکست کامل دیپلماسی، گزینه اقدام مشترک واشینگتن و تلآویو همچنان روی میز است، هرچند هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده است.
تحلیلگران معتقدند در صورت آغاز درگیری، سناریوی اولیه میتواند شامل از کار انداختن سامانههای پدافند هوایی ایران و هدفگیری زیرساختهای دریایی سپاه در خلیج فارس باشد؛ اقدامی که میتواند به سرعت دامنه بحران را گسترش دهد. مقامهای اروپایی و عربی نسبت به پیامدهای چنین رویاروییای هشدار دادهاند و تأکید میکنند آغاز جنگ آسانتر از مهار آن است.
در مجموع، فضای کنونی بیش از هر زمان دیگری به مرحلهای حساس و شکننده شباهت دارد؛ جایی که فشار حداکثری و بازدارندگی متقابل به ابزار اصلی چانهزنی تبدیل شدهاند. با این حال، هرچه فاصله میان مواضع دو طرف پابرجا بماند، خطر خطای محاسباتی و لغزش به سوی درگیری مستقیم افزایش خواهد یافت؛ مسیری که پیامدهای آن نهتنها برای ایران و آمریکا، بلکه برای کل خاورمیانه تعیینکننده خواهد بود.