گزارشهای منتشرشده در دیماه ۱۴۰۴ (ژانویه ۲۰۲۶) از اختلال گسترده در شبکه استارلینک در ایران، بار دیگر توجه تحلیلگران حوزه فناوری و امنیت سایبری را به آسیبپذیریهای اینترنت ماهوارهای جلب کرده است. بر اساس این گزارشها، حدود ۴۰ هزار پایانه کاربری استارلینک بهطور همزمان از دسترس خارج شدهاند؛ رقمی که معادل ۸۰ درصد کل تجهیزات فعال این شبکه در کشور برآورد میشود.
استارلینک بهعنوان بزرگترین منظومه اینترنت ماهوارهای در مدار پایین زمین (LEO)، با تکیه بر هزاران ماهواره در ارتفاع حدود ۵۵۰ کیلومتری، امکان دسترسی به اینترنت پرسرعت و کمتاخیر را بدون نیاز به زیرساختهای زمینی فراهم میکند. همین ویژگی باعث شده این فناوری به چالشی جدی برای شبکههای مخابراتی سنتی و سیاستهای محدودسازی اینترنت تبدیل شود.
معماری استارلینک و نقاط آسیبپذیر آن
برخلاف ماهوارههای زمینآهنگ، ماهوارههای استارلینک با سرعتی بسیار بالا در مدار حرکت میکنند. به همین دلیل، پایانههای زمینی این شبکه از آنتنهای پیشرفته آرایه فازی استفاده میکنند که بدون حرکت مکانیکی، پرتو سیگنال را بهصورت الکترونیکی به سمت ماهوارههای عبوری هدایت میکنند. این فرآیند نیازمند زمانسنجی دقیق و دریافت اطلاعات مکانی صحیح است.
نخستین نقطه ضعف این سیستم، وابستگی آن به سیگنالهای موقعیتیابی جهانی (GPS) است. اگر این سیگنالها دچار اختلال یا دستکاری شوند، پایانه قادر به تشخیص موقعیت دقیق خود نخواهد بود و اتصال به شبکه عملاً از همان مرحله ابتدایی شکست میخورد.
از سوی دیگر، استارلینک در باندهای فرکانسی Ku و Ka فعالیت میکند؛ باندهایی که اگرچه ظرفیت انتقال داده بالایی دارند، اما در برابر تداخلات رادیویی زمینی حساس هستند. این بدان معناست که یک منبع اختلال زمینی میتواند با توانی کمتر از سیگنال ماهوارهای، ارتباط را در سطح وسیعی مختل کند.
سابقه اختلالات گسترده در شبکه استارلینک
در تاریخ فعالیت استارلینک، اختلالات بزرگ معمولاً از سه منبع اصلی ناشی شدهاند: پدیدههای طبیعی فضایی، تصمیمات مدیریتی شرکت اسپیسایکس و اقدامات جنگ الکترونیک.
در فوریه ۲۰۲۲، یک طوفان خورشیدی باعث از دست رفتن دهها ماهواره تازهپرتابشده شد و نشان داد این منظومه در برابر شرایط محیطی فضا کاملاً مصون نیست. همچنین در سال ۲۰۲۵، اسپیسایکس با غیرفعالسازی هزاران پایانه در مناطق مرزی جنوب شرق آسیا، ثابت کرد که امکان قطع دسترسی گسترده از طریق فرمانهای نرمافزاری وجود دارد.
در میدانهای جنگ مدرن، بهویژه در اوکراین، استارلینک بارها هدف سامانههای جنگ الکترونیک قرار گرفته است. اگرچه این شبکه توانسته با بهروزرسانیهای نرمافزاری و تغییرات فنی از فروپاشی کامل جلوگیری کند، اما قطعهای مقطعی و گسترده بارها گزارش شدهاند.
سناریوی اختلال گسترده در ایران
تحلیلهای فنی نشان میدهد که اختلال همزمان هزاران پایانه در ایران احتمالاً نتیجه یک اقدام تکلایه نبوده، بلکه از ترکیب چند روش مختلف بهدست آمده است. در این سناریو، ابتدا با فریب سیگنالهای GPS، پایانهها دچار خطای مکانی شدهاند. سپس با ایجاد نویز و اشباع فرکانسی، ارتباط رادیویی میان زمین و ماهواره مختل شده است.
در کنار این موارد، برخی کارشناسان به امکان بهرهبرداری از آسیبپذیریهای نرمافزاری پایانهها اشاره میکنند؛ آسیبپذیریهایی که میتواند باعث از کار افتادن موقت یا نیاز به راهاندازی مجدد دستی دستگاه شود.
آیا استارلینک به پایان راه در ایران رسیده است؟
بررسی دادههای ترافیکی منتشرشده توسط نهادهای پایش اینترنت نشان میدهد که در مقطعی از دیماه ۱۴۰۴، میزان ترافیک استارلینک در ایران به نزدیک صفر رسیده است. با توجه به برآورد تعداد پایانههای فعال، ادعای از کار افتادن ۴۰ هزار دستگاه از نظر آماری دور از ذهن نیست.
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که اینترنت ماهوارهای اگرچه نسبت به شبکههای زمینی مقاومتر است، اما مصونیت کامل ندارد. نسلهای جدید ماهوارههای استارلینک با ظرفیت بالاتر و پیوندهای لیزری ممکن است در آینده مقابله با چنین اختلالاتی را دشوارتر کنند، اما تجربه اخیر نشان داد که حتی پیشرفتهترین زیرساختهای ارتباطی نیز میتوانند هدف جنگ الکترونیک قرار گیرند.