بازگشت دیپلماسی در سایه تهدید؛ مسقط میزبان گفتوگوهای حساس تهران و واشنگتن
در یکی از حساسترین مقاطع سیاسی و امنیتی منطقه، مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و ایالات متحده آمریکا با میانجیگری عمان در مسقط آغاز شده است؛ گفتوگوهایی که بسیاری آن را تلاشی اضطراری برای مهار بحران، جلوگیری از تشدید تنشهای نظامی و یافتن روزنهای برای بازگشت به مسیر دیپلماسی ارزیابی میکنند. این مذاکرات در شرایطی برگزار میشود که روابط تهران و واشنگتن در پایینترین سطح خود قرار دارد و فضای بیاعتمادی، بر کل فرآیند سایه انداخته است.
آغاز مذاکرات؛ مسقط دوباره در کانون دیپلماسی
از صبح امروز، هیئتهای ایران و آمریکا در پایتخت عمان مستقر شدند و گفتوگوها به شکل غیرمستقیم و با نقشآفرینی فعال دولت عمان آغاز شد. مطابق این سازوکار، نمایندگان دو کشور در اتاقهای جداگانه حضور دارند و پیامها از طریق واسطه عمانی ردوبدل میشود؛ مدلی که پیشتر نیز در مقاطع بحرانی میان دو طرف مورد استفاده قرار گرفته بود.
ریاست هیئت ایرانی را وزیر امور خارجه بر عهده دارد و هیئت آمریکایی نیز با نمایندگان ارشد دیپلماتیک و امنیتی در مذاکرات حضور یافته است. انتخاب عمان بهعنوان میزبان، بهدلیل سابقه این کشور در میانجیگریهای موفق و روابط متوازن با هر دو طرف صورت گرفته است.
چارچوب گفتوگوها؛ تمرکز بر هستهای، اختلاف بر سر دامنه
محور اصلی مذاکرات، برنامه هستهای ایران و چگونگی مدیریت آن در برابر رفع یا کاهش تحریمهای اقتصادی است. ایران بر حق غنیسازی در داخل کشور و لغو مؤثر تحریمها تأکید دارد و این موارد را خطوط قرمز خود اعلام کرده است. در مقابل، ایالات متحده خواهان محدودیتهای گستردهتر و برخی تضمینهای فراتر از چارچوب هستهای است؛ موضوعی که به یکی از گرههای اصلی گفتوگوها تبدیل شده است.
در همین حال، اختلاف نظر جدی بر سر دامنه مذاکرات وجود دارد. تهران اصرار دارد که گفتوگوها صرفاً به موضوع هستهای محدود بماند، در حالی که واشنگتن تمایل دارد مسائل منطقهای و موشکی نیز در دستور کار قرار گیرد؛ اختلافی که روند دستیابی به توافق سریع را دشوار کرده است.
روند مذاکرات؛ مکثها، مشورتها و پیامهای حساس
مذاکرات در طول روز در چند دور برگزار شده و در مقاطعی با توقفهای کوتاه همراه بوده است. این مکثها عمدتاً برای مشورت هیئتها با پایتختها و بازنگری در پیامهای ردوبدلشده صورت گرفته و از نگاه ناظران، نشانهای از حساسیت بالای تصمیمگیریهاست.
فضای گفتوگوها، توأم با احتیاط و جدیت توصیف میشود. هیچیک از طرفین تمایلی به اعلام زودهنگام پیشرفت یا شکست مذاکرات ندارند و همه چیز در چارچوب «مدیریت بحران» پیش میرود. تا این لحظه، توافق نهایی یا بیانیه مشترکی منتشر نشده است.
نقش عمان؛ میانجی خاموش اما تعیینکننده
دولت عمان در این دور از مذاکرات نقشی کلیدی ایفا میکند. انتقال پیامها، تنظیم فضای گفتوگو و جلوگیری از تشدید تنش لفظی میان طرفین، از جمله وظایفی است که مسقط بر عهده گرفته است. مقامات عمانی تأکید کردهاند هدف اصلی این مذاکرات، کاهش تنشها و کمک به ثبات منطقهای است؛ هدفی که در شرایط فعلی، اهمیت دوچندانی یافته است.
واکنشها و فضای منطقهای
همزمان با برگزاری مذاکرات، واکنشهای محتاطانهای در سطح منطقه و جهان دیده میشود. بسیاری از بازیگران منطقهای از ادامه مسیر دیپلماسی استقبال کردهاند، هرچند تردید نسبت به نتیجهبخش بودن گفتوگوها همچنان بالاست. نگرانی از گسترش درگیریهای نظامی و پیامدهای آن برای امنیت خاورمیانه، یکی از عوامل اصلی حمایت ضمنی از این مذاکرات به شمار میرود.
جمعبندی و چشمانداز
مذاکرات ایران و آمریکا در عمان، بیش از آنکه مسیر سریعی بهسوی توافق باشد، تلاشی برای مهار بحران و خرید زمان تلقی میشود. شکافهای عمیق سیاسی، بیاعتمادی متقابل و اختلاف بر سر موضوعات کلیدی همچنان پابرجاست، اما نفس تداوم گفتوگوها نشان میدهد که هیچیک از طرفین، گزینه تشدید تنش را بهعنوان انتخاب اول خود نمیبیند.
نتیجه این مذاکرات، هرچه باشد، تأثیر مستقیمی بر آینده مناسبات تهران و واشنگتن و نیز معادلات امنیتی منطقه خواهد داشت؛ معادلاتی که اکنون بیش از هر زمان دیگری، به تصمیمهای پشت درهای بسته مسقط گره خوردهاند.